Zeytinde Antraknoz Hastalığı Nedir ? | Neden Olur? | Nasıl Kontrol Edilir?

Zeytin ağacının en önemli fungal (mantar) hastalıklarından biri olan Zeytin Antraknozu, halk arasında Çürük Leke hastalığı olarak da bilinir. Esas olarak zeytin meyvesinde ciddi zarara yol açar, ancak yaprak, ince sürgün ve çiçekleri de etkileyebilir.

Hastalığa neden olan etmen, $Colletotrichumgloeosporioides$ (sinonim: $Gloeosporiumolivarum$) mantarıdır.

---

Zeytinde Antraknoz Hastalığı ve Belirtileri

Hastalık, meyvenin olgunlaşma döneminde ve sonbaharda meydana gelen yağışlarla birlikte şiddetini artırır.

1. Meyve Belirtileri (En Önemli Zarar)

• Leke Oluşumu: İlk belirtiler meyveler olgunlaşmaya başladığında (renk değişim döneminde) ortaya çıkar. Meyve üzerinde kahverengileşme şeklinde, düzensiz veya düzenli lekeler görülür.
• Çökük Lezyonlar: Hastalık belirtisi genellikle meyvenin uç kısmında basık, içe çökmüş lezyonlar şeklindedir.
• Çürüme ve Mumyalaşma: Lezyonlar büyüyerek birleşir ve meyvenin tamamını çürütebilir. Meyve, su kaybederek ya tamamen ya da kısmen çürür. Çürüyen meyve en sonunda sertleşerek, derimsi bir görünüm alır ve bir büzüşme (mumyalaşma) ile dalda asılı kalır.
• Spor Kütlesi: Yüksek nemli koşullarda, meyvedeki çürük lekelerin üzerinde mantarın üreme yapıları olan portakal/somon renginde sümüksü spor kütleleri oluşabilir.

2. Kalite ve Verim Kaybı

Antraknoz, zeytin sektöründe büyük ekonomik kayıplara neden olur:

• Verim Azalması: Şiddetli enfeksiyonlarda %50’ye varan oranda ürün kaybı yaşanabilir.
• Yağ Kalitesinin Bozulması: Hastalıklı meyvelerden elde edilen zeytinyağının asitliği (serbest yağ asitleri) ve peroksit değeri yükselir, bu da yağ kalitesini olumsuz etkiler. Yağlar yüksek asitlik derecelerine ulaşabilir.
• Sofralık Değerinin Kaybı: Meyveler çürüme ve lekelenme nedeniyle sofralık özelliklerini tamamen yitirir.

3. Diğer Organlardaki Belirtiler

• Yaprak ve Sürgün: Hastalık etmeni yaprak, ince sürgün ve çiçeklerde de zarar oluşturabilir. Sürgünlerde ölü dokular (nekroz) oluşumuna ve ağaçta az veya çok yaprak dökümüne neden olabilir.
• Kışlama: Mantar, kışı esas olarak mumyalaşmış meyvelerde, ayrıca hastalıklı yaprak ve ince sürgünlerde canlı olarak geçirir ve yeni enfeksiyonların kaynağı olur.

---

Hastalığın Gelişimi İçin Uygun Koşullar

Antraknoz, özellikle aşağıdaki koşullarda hızla yayılır ve şiddetlenir:

• Nem ve Yağış: Sonbaharda (zeytin olgunlaşırken) meydana gelen yoğun ve uzun süreli yağışlar ve yüksek nem (%90 ve üzeri) hastalığın en önemli tetikleyicisidir.
• Sıcaklık: Etmenin en iyi geliştiği sıcaklık aralığı genellikle 20−26 ∘C civarındadır.
• Yayılma: Sporlar, mumyalaşmış meyvelerden yağmur damlaları ve rüzgar ile etrafa yayılır.

Mücadele Yöntemleri

Kültürel Önlemler

1. Temizlik: Yere dökülen hastalıklı yaprak ve meyveler ile ağaçta asılı kalan mumyalaşmış meyveler toplanmalı ve imha edilmelidir.
2. Budama: Ağaçlar hava sirkülasyonunu ve ışık almasını sağlayacak şekilde budanmalıdır. Enfekteli dallar budanarak uzaklaştırılmalıdır.
3. Hava Sirkülasyonu: Sık dikimden kaçınılmalı ve yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır.
4. Zeytin Sineği Kontrolü: Zeytin sineğinin meyvede açtığı yaralar, antraknoz mantarının girişini kolaylaştırdığı için, Zeytin sineği mücadelesi dolaylı olarak hastalığın şiddetini azaltır.
5. Erken Hasat: Sekonder enfeksiyonları önlemek için hasat fazla geciktirilmemelidir.

Kimyasal Mücadele

Kimyasal mücadelede genellikle bakırlı preparatlar kullanılır. İlaçlama zamanı, bölgenin iklim şartlarına ve hastalığın seyrine göre değişir, ancak genel olarak önemli dönemler şunlardır:

• Sonbahar İlaçlaması: Hasattan hemen sonra ve/veya sonbahar yağmurlarından önce koruyucu amaçlı bir ilaçlama yapılır.

• İlkbahar İlaçlaması: Hastalığın görülme riski yüksekse, meyveler nohut büyüklüğüne geldiğinde (Mayıs-Haziran) bir ilaçlama daha yapılabilir.