Fasulye bitkisinde Kömür Çürüklüğü hastalığı Neden Olur? | Tedavisi
Fasulye bitkisinde Kömür Çürüklüğü hastalığı, genellikle tohumdan fide dönemine kadar ortaya çıkan, kök ve kökboğazını etkileyen toprak kaynaklı fungal bir hastalıktır. Etmeni Macrophomina phaseolina adlı mantardır. Bu hastalık sıcak ve kurak koşullarda ciddi ürün kaybına yol açabilir.
🌿 Fasulyede Kömür Çürüklüğü Hastalığı
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Etken | Macrophomina phaseolina (fungus) |
| Etkilediği Alan | Kök, kökboğazı, iletim demetleri |
| Yayılma Şekli | Toprak ve tohum yoluyla |
| Konukçular | Fasulye dışında soya, mercimek, pamuk, mısır, ayçiçeği gibi çok sayıda bitkide de görülür |
🔍 Hastalığın Belirtileri
-
Fide döneminde: Genç bitkilerde ani solma, kuruma ve ölümler.
-
Gelişmiş bitkilerde:
-
Alt yapraklarda sararma ve erken dökülme.
-
Gövdede kök boğazına yakın bölgede koyu renkli çürümeler.
-
Gövde dokusunda kömür renginde mikrosklerotlar (mantarın dayanıklı yapıları).
-
Bitkiler gündüz solup, gece toparlanıyor gibi görünse de kısa sürede tamamen solar.
-
-
Köklerde çürüme ve kabuk soyulması.
📌 Toprakta ısı arttıkça (30–35 °C ve üzeri) hastalık daha hızlı ilerler.
🦠 Bulaşma ve Yayılma
| Kaynak | Açıklama |
|---|---|
| Toprak | Enfekte bitki kalıntılarından toprağa geçen sklerotlar uzun yıllar canlı kalabilir. |
| Tohum | Enfekte tohumlarla bulaşabilir. |
| Alet-ekipman | Temizlenmemiş makineler, toprakla çalışan iş makineleriyle taşınabilir. |
🌡️ Hastalığı Teşvik Eden Koşullar
-
Yüksek sıcaklık (30 °C ve üzeri)
-
Düşük toprak nemi (kuraklık)
-
Yetersiz toprak işleme
-
Aşırı azotlu gübreleme
-
Sık ekim ve havalanmayan toprak
🛡️ Mücadele Yöntemleri
✅ Kültürel Önlemler
| Önlem | Açıklama |
|---|---|
| Ekim nöbeti | En az 3 yıl farklı familyadan bitkilerle (örneğin buğday) |
| Dayanıklı çeşit | Yerel olarak dirençli veya toleranslı fasulye çeşitleri seçilmeli |
| Sağlıklı tohum kullanımı | Sertifikalı, ilaçlanmış tohum kullanılmalı |
| Toprak işleme | Derin sürüm ile hastalık kalıntılarının gömülmesi |
| Organik madde uygulaması | Kompost ve mikrobiyal dengeyi sağlayan malçlar faydalıdır |
🧪 Kimyasal Mücadele
Kimyasal ilaçlar önleyici olarak tohuma veya toprağa uygulanır. Etkili ilaçlar:
| Etken Madde | Kullanım Şekli |
|---|---|
| Thiram, Captan | Tohum ilaçlamasında kullanılır |
| Carboxin + Thiram | Tohum kökenli bulaşmalara karşı koruyucu |
| Azoxystrobin, Fluopyram | Toprak uygulamalarıyla veya damlamayla uygulanabilir (ruhsat kontrolü önerilir) |
🔎 Türkiye’de kullanım ruhsatı olan ürünler için Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Koruma Ürünleri veri tabanı kontrol edilmelidir.
🧬 Biyolojik Mücadele
-
Trichoderma harzianum: Toprakta patojeni baskılar
-
Bacillus subtilis: Rhizosferde koruyucu etki gösterir
📉 Ekonomik Zararı
-
Erken enfeksiyonlarda bitki gelişmeden ölebilir → %50’ye varan verim kaybı
-
Sklerotlar yıllarca toprakta kaldığı için gelecek yıllarda da risk oluşturur
-
Özellikle sıcak ve kurak bölgelerde fasulye yetiştiriciliğini kısıtlayan bir faktördür
🎯 Özet
Kömür Çürüklüğü, toprakta uzun yıllar canlı kalabilen bir mantar etmeniyle oluşur ve sıcak, kurak koşullarda fasulye bitkisini kök boğazından etkileyerek solmasına neden olur.
Mücadelede temiz tohum, ekim nöbeti, organik madde yönetimi ve gerekirse biyolojik-tohum ilaçlamaları oldukça önemlidir.
