1,5-Pentandioat ve Özellikleri | Kullanıldığı Alanlar

1,5-Pentandioat (Glutarat, Glutarik Asit Tuzu)

Tanım

1,5-Pentandioat, glutarik asidin tuz formudur. Glutarik asit (HOOC–(CH₂)₃–COOH), beş karbonlu doğrusal bir dikarboksilik asittir. Bu asidin bazlarla (örneğin sodyum, potasyum) nötralizasyonu sonucu 1,5-pentandioat tuzları elde edilir. Yani “pentandioat” ifadesi genellikle glutarat anyonunu (–OOC–(CH₂)₃–COO–) temsil eder.

Organik kimya ve biyokimyada önemli bir rol oynar. Özellikle glutaril-CoA metabolizması, bazı amino asitlerin (lizine, triptofan, hidroksilizin) katabolizmasıyla ilişkilidir.

Temel Özellikleri

• IUPAC adı: Pentanedioate (glutarate)

• Molekül formülü (anyon): C₅H₆O₄²⁻

• Molekül formülü (sodyum tuzu örneği): Na₂C₅H₆O₄

• Molekül ağırlığı:

  • Glutarik asit: 132.11 g/mol

  • Sodyum glutarat: 170.09 g/mol

• Yapısı: Beş karbon zinciri üzerinde iki uçta karboksilat (-COO⁻) grupları bulunur.

• Görünüm: Genellikle beyaz kristal katı veya suda çözünebilen toz formunda.

• Çözünürlük: Suda yüksek çözünürlük, polar çözücülerde çözünebilir.

Teknik ve Kimyasal Özellikler

• Asit-baz özelliği: İki değerlikli anyon (dianyon), kuvvetli asitlerle tepkimeye girerek glutarik asidi geri verir.

• Stabilite: Kararlı bileşiktir, ısıtıldığında dekarboksilasyon ürünleri verebilir.

• pH: Sulu çözeltileri hafif bazik özellik gösterebilir (tuz formuna bağlı olarak).

• Erime noktası (glutarik asit): ~98 °C

• Kaynama noktası: 305 °C (glutarik asit, bozunarak)

Kullanım Alanları

1. Polimer ve reçine üretimi:

   • Polyamidler (ör. Nylon-6,5) üretiminde monomer.

   • Polyester reçinelerde çapraz bağlayıcı olarak.

2. Biyoteknoloji ve metabolizma:

   • Glutarat, lizinin ve triptofanın katabolizma ara ürünü.

   • Glutarik asidüri tip I gibi metabolik hastalıkların biyobelirteci.

3. Laboratuvar kullanımı:

   • Kimyasal sentezlerde di-karboksilat kaynağı.

   • Kompleks oluşturucu ligand olarak kullanılabilir.

4. Tuz formu (sodyum/potasyum glutarat):

   • Gıda katkısı ve tampon çözeltilerde kullanılabilir.

Güvenlik

• Düşük toksisiteye sahiptir.

• Yüksek dozlarda mide-bağırsak irritasyonu yapabilir.

• Toz formu solunduğunda hafif solunum tahrişi oluşturabilir.

İlgili Ürünler

ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER ANSİKLOPEDİSİ - 1

ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER ANSİKLOPEDİSİ - 2

SPREYLER ÜRETİM FORMÜLLERİ ANSİKLOPEDİSİ - 1

SPREYLER ÜRETİM FORMÜLLERİ ANSİKLOPEDİSİ -2